Rak szyjki macicy
Przyczyny
Zgodnie ze stanem obecnej wiedzy, rozwój raka szyjki macicy jest przyczynowo związany z przewlekającymi się, transformującymi zakażeniami tego narządu przez wysokoonkogenne typy ludzkiego wirusa brodawczaka (ang. Human Papillomavirus – HPV). Zakażenia te są uważane za czynnik niezbędny, choć niewystarczający. Inaczej mówiąc, zakażenie HPV występuje we wszystkich przypadkach raka szyjki macicy, a nieobecność tego zakażenia oznacza, że rak ten się nie rozwinie. Jednocześnie nie każde zakażenie HPV wywoła raka szyjki macicy – zakażenie HPV jest więc czynnikiem koniecznym, ale niewystarczającym. Poza HPV istnieje wiele innych czynników, tzw. kofaktorów, zwiększających ryzyko wystąpienia tego nowotworu. Zaliczamy do nich:
- palenie tytoniu,
- długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej,
- wysoką rodność,
- współzakażenia innymi patogenami (np. HIV, Chlamydia trachomatis, EBV, HSV)
- deficyt odporności
- predyspozycje genetyczne
- wiek
- wczesne rozpoczęcie życia seksualnego
- dużą liczba partnerów seksualnych
- dietę ubogą w antyoksydanty
- śródnabłonkową neoplazję szyjki (CIN) w wywiadzie
Epidemiologia
Rak szyjki macicy jest drugim na świecie, po raku piersi, pod względem częstości występowania i zapadalności, nowotworem złośliwym rozwijającym się u kobiet. Wskaźniki zapadalności to od 10 przypadków na 100 tys. w wielu krajach rozwiniętych, aż do ponad 40 przypadków na 100 tys. w krajach rozwijających się. Polskie statystyki epidemiologiczne są niestety przygnębiające - według danych GLOBOCAN 2002, zapadalność wyniosła ponad 18/100 tys. (w Finlandii – 4/100 tys.), a umieralność 7,8/100 tys. (w Finlandii – 1,8/100 tys.).
Stany chorobowe
Stan przedrakowy: w komórkach nabłonka pojawią się zmiany atypowe (CIN). Stan ten odpowiednio wcześnie wykryty może być wyleczony, co zapobiega rozwinięciu się raka szyjki macicy.
Rak przedinwazyjny: komórki przedrakowe przekształcają się w komórki nowotworowe. Rak ten ograniczony jest wyłącznie do nabłonka szyjki macicy, co oznacza, że zmiana taka zwykle nie sięga głęboko i jest całkowicie wyleczalna.
Rak inwazyjny: powstaje, gdy komórki nowotworowe zaczynają wnikać głębiej i przekraczają granice nabłonka szyjki macicy. Zwykle rozwija się na terenie nadżerki naciekając sąsiednie tkanki. Rak inwazyjny poprzez układ krwionośny i limfatyczny może dawać przerzuty do odległych narządów. Rozpoznanie raka inwazyjnego jest sytuacją groźną dla życia i wymaga specjalistycznego leczenia. Rokowanie pogarsza się w miarę zaawansowania nowotworu.
Leczenie stanów przedrakowych
Leczenie stanów przedrakowych zależy od stopnia nasilenia zmian oraz ich rozległości i lokalizacji procesu. Wybór metody leczenia uwzględnia także wiek kobiety i jej życzenie dotyczące zachowania płodności. Dostępne obecnie metody to:
- krioterapia (zamrażanie)
- zniszczenie tkanki laserem
- wycięcie zmiany pętlą elektryczną o dużej częstotliwości (LEEP)
- chirurgiczne wycięcie zmiany
Leczenie raka szyjki macicy
Celem jest tu wyleczenie chorej przy równoczesnym utrzymaniu możliwie dobrej jakości życia w trakcie i po leczeniu - zmniejszenie liczby i nasilenia powikłań oraz ewentualne zachowanie płodności. Leczenie powinno być tak radykalne jak to jest konieczne i tak oszczędzające jak to jest możliwe.
Wcześnie rozpoznany (na etapie przedinwazyjnym lub z początkową inwazją), rak szyjki macicy jest całkowicie wyleczalny. W miarę zaawansowania nowotworu rokowanie jest coraz gorsze, a odsetek przeżyć pięcioletnich coraz niższy. Szansę na wyleczenie daje wtedy jedynie zupełne usunięcie lub zniszczenie nowotworowo zmienionej tkanki. W leczeniu tym dostępne są następujące metody:
- leczenie operacyjne
- radioterapia
- radiochemioterapię
- immunoterapia
- metody eksperymentalne
Profilaktyka
Profilaktyka pierwotna to zapobieganie rozwinięciu się raka szyjki macicy poprzez niedopuszczenie do zakażenia HPV. Badania potwierdzają tu skuteczność stosowanie szczepionek profilaktycznych – zarówno czterowalentnych, jak i dwuwalentnych. Szczepionki przeciw wirusowi HPV mają charakter profilaktyczny, a nie terapeutyczny i są najbardziej skuteczne (do 100%) u osób, które nie są zakażone wirusem HPV. Szczególnie dobre efekty profilaktyczne uzyskiwane są w przypadku szczepienia osób przed inicjacją seksualną, ale wśród osób aktywnych seksualnie szczepienia także są uzasadnione, ponieważ większość osób w tej populacji nie jest zakażona HPV. Profilaktyka pierwotna to także odpowiedni styl życia polegający na eliminacji kofaktorów.
Profilaktyka wtórna polega na wczesnym rozpoznawaniu i leczeniu stanów przedrakowych.
Źródła:
M. Sikorski, S. Majewski, Zmiany chorobowe związane przyczynowo z zakażeniami HPV, Przew Lek 2008: 1: 234-246
K.Mikołajczyk, R. Żaba, Zakażenia HPV jako problem kliniczny, Przew Lek 2005; 5: 38-47
L. Hirnle, Zakażenia wirusami HPV - problem medyczny i społeczny, Gin Prakt 2009; 4: 8-12
M. Sikorski, S. Majewski, Szczepienia przeciw HPV jako pierwotna profilaktyka raka szyjki macicy oraz innych zmian wywołanych przez HPV, Przew Lek 2008; 1: 228-233
http://www.rakszyjkimacicy-profilaktyka.pl/
