MHT - część I
Menopauzalna terapia hormonalna – stan wiedzy w 2010 roku. Część I.
Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na posiedzeniu 23.04.2010 r. dokonał przeglądu literatury przedmiotu z ostatnich 3 lat dotyczącej terapii hormonalnej okresu menopauzalnego (menopausal hormone therapy – MHT). Celem przeglądu było podsumowanie stanu wiedzy o MHT w 2010 roku. Poniżej przedstawiamy w skrócie Stanowisko Zespołu Ekspertów PTMiA.
Wskazania i przeciwwskazania do terapii hormonalnej wieku menopauzalnego
Obecnie przyjmuje się, że podstawowym wskazaniem do zastosowania MHT są znacznie lub średnio nasilone tzw. naczynioruchowe objawy wypadowe, które są rezultatem niedoboru estrogenów. Najczęstsze spośród tych objawów to: uderzenia krwi do głowy, kołatanie serca i nadmierne pocenie się, szczególnie w nocy.
W świetle obecnego stanu wiedzy, przeciwwskazania do MHT stanowią:
- podejrzenie raka piersi albo rozpoznanie raka piersi ustalone aktualnie lub w przeszłości,
- obecność lub podejrzenie raka endometrialnego,
- krwawienie z dróg rodnych o niewyjaśnionej etiologii,
- żylna choroba zakrzepowo-zatorowa występująca aktualnie lub w wywiadzie (zakrzepica żył głębokich i/lub zatorowość płucna),
- tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa występująca aktualnie lub w przeszłości (np. zawał serca),
- nieleczone nadciśnienie tętnicze,
- aktywna choroba wątroby,
- stwierdzona nadwrażliwość na substancje aktywne lub którąkolwiek z substancji pomocniczych,
- porfiria późna skórna (przeciwwskazanie bezwzględne).
MHT a wazomotoryczne objawy wypadowe
Objawy wypadowe to określenie wczesnych objawów menopauzalnych, takich jak: uderzenia gorąca tzw. fala gorąca, pocenie się w nocy, bezsenność oraz wahania nastroju. Systemowa terapia hormonalna polegająca na podawaniu estrogenów z progestagenem lub bez niego jest obecnie najskuteczniejszą znaną metodą eliminacji lub złagodzenia menopauzalnych objawów naczynioruchowych oraz ich konsekwencji w postaci spadku jakości życia.
MHT a objawy atrofii urogenitalnej
Najczęstsze spośród objawów atrofii urogenitalnej to atroficzne zapalenie pochwy, dyspareunia i objaw suchości pochwy. Zarówno systemowa terapia estrogenowa lub estrogenowo-progestagenowa, jak i lokalna (dopochwowa) terapia estrogenowa stanowią obecnie najskuteczniejsze znane metody leczenia średnio lub znacznie nasilonych objawów atrofii pochwy i sromu. Przyjmuje się, że jeżeli jedynym celem terapii hormonalnej jest eliminacja lub złagodzenie objawów atrofii urogenitalnej, należy stosować wyłącznie dopochwowe preparaty estriolu lub estradiolu. W przypadkach gdy systemowa MHT jest nieskuteczna w odniesieniu do objawów atrofii urogenitalnej rozważa się równoczesne stosowanie estrogenoterapii dopochwowej.
MHT a jakość życia seksualnego
MHT korzystnie wpływa na objawy atrofii pochwy i tym samym poprawia jakość życia seksualnego. Lokalnie stosowane preparaty estrogenowe zwiększają przepływ krwi przez naczynia ścian pochwy i poprawiają lubrykację.
MHT a objawy ze strony dolnego odcinka dróg moczowych
Nie ma dowodów na skuteczność systemowej MHT w eliminacji objawów wysiłkowego nietrzymania moczu, przeciwnie - w literaturze przedmiotu istnieją doniesienia wskazujące na pogorszenie tych objawów u pacjentek objętych terapią estrogenowo-progestagenową. Należy jednak zauważyć, że u pacjentek z naglącym nietrzymaniem moczu, któremu towarzyszą objawy atrofii urogenitalnej, można uzyskać poprawę w zakresie kontroli nad oddawaniem moczu, stosując dopochwowe preparaty estrogenowe. Estrogenoterapia dopochwowa zmniejsza także ryzyko nawracających infekcji dolnego odcinka dróg moczowych oraz pochwy.
MHT a działanie osteoprotekcyjne
Systemowa terapia estrogenowa lub estrogenowo-progestagenowa ma udowodnioną skuteczność zarówno w odniesieniu do zwiększania gęstości mineralnej kości, jak i profilaktyki złamań osteoporotycznych.
MHT a masa ciała
Nie ma obecnie dowodów na to, by MHT wpływała na zwiększenie masy ciała. Wydaje się natomiast, że MHT wdrożona i prowadzona wg nowoczesnych standardów może wręcz korzystnie wpłynąć na dystrybucję tkanki tłuszczowej.
MHT a choroba niedokrwienna serca
Istnieją rozbieżności w wynikach badań dotyczących wpływu MHT na ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca (ChNS). Kluczowe znaczenie dla wpływu MHT na ryzyko ChNS wydaje się mieć moment rozpoczęcia terapii hormonalnej. Większość z przeprowadzonych w tej mierze badań wskazuje, że u zdrowych kobiet, u których MHT wdrożono stosunkowo wcześnie (nie później niż 10 lat po menopauzie), terapia ta nie tylko nie zwiększa ryzyka wystąpienia ChNS, ale może mieć wręcz działanie kardioprotekcyjne. U kobiet, u których MHT wdrożono późno po menopauzie, należy natomiast liczyć się ze zwiększeniem ryzyka wystąpienia zawału serca, rewaskularyzacji w zakresie tętnic wieńcowych oraz zgonu w przebiegu ChNS. W świetle obecnego stanu wiedzy nie rekomenduje się stosowania MHT głównie w celu pierwotnej lub wtórnej profilaktyki ChNS.
MHT a żylna choroba zatorowo-zakrzepowa. Przeprowadzone dotąd badania dostarczyły licznych dowodów na wzrost ryzyka wystąpienia żylnej choroby zatorowo-zakrzepowej (ŻChZZ) u pacjentek otrzymujących MHT drogą doustną. Wzrost tego ryzyka dotyczy wyłącznie pierwszych dwóch lat po wdrożeniu tej terapii i jest większy u kobiet, u których MHT rozpoczęto po 60. roku życia oraz pacjentek z innymi czynnikami ryzyka wystąpienia ŻChZZ (np. otyłość, obciążenie wywiadu rodzinnego). Z punktu widzenia ryzyka wystąpienia ŻChZZ bezpieczniejszą formą MHT jest terapia transdermalna - przezskórna.
MHT a udar
Zebrane dane z badań wskazują na wzrost ryzyka udaru niedokrwiennego w trakcie menopauzalnej terapii estrogenowo-progestagenowej, przy jednoczesnym braku wpływu tej terapii na ryzyko wystąpienia udaru krwotocznego. Należy zauważyć, że ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego nie wzrasta podczas MHT u młodszych kobiet (50–59 lat), a także u pacjentek, u których wdrożono tę terapię nie później niż 5 lat po menopauzie.
MHT a cukrzyca
Nie ma dowodów na niekorzystny wpływ MHT na tolerancję glukozy oraz ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. Istnieją nawet wiarygodne dowody wykazujące, że MHT redukuje o ok. 1/5 ryzyko rozpoznania cukrzycy u pacjentki otrzymującej tę terapię. Ze względu na szczególne znaczenie profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych, u pacjentek z cukrzycą optymalną drogą podawania MHT wydaje się droga przezskórna, która jest korzystniejsza z punktu widzenia wpływu na ciśnienie tętnicze, stężenie triglicerydów oraz czynniki prozakrzepowe.
Już niebawem druga część artykułu o MHT, a w niej, między innymi o aktualnym stanie wiedzy na temat wpływu MHT na rozwój nowotworów.
Źródło:
R. Dębski, T. Paszkowski, L. Pawelczyk, T. Pertyński, Terapia hormonalna okresu menopauzalnego – stan wiedzy w 2010 r. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy, Przegląd Menopauzalny 2010; 3: 121–127
