Kiła
Choroby weneryczne
Kiła zaliczana jest do tzw. chorób wenerycznych. Pojęcie „choroby weneryczne” pochodzi od imienia rzymskiej bogini miłości – Wenery. Ze względu na narosłe przez wiele lat negatywne konotacje tego pojęcia, które kojarzy się z czymś wstydliwym i wulgarnym, a także z powodu stygmatyzacji pacjentów, Światowa Organizacja Zdrowia zaleciła stosowanie w zamian pojęcia „choroby przenoszone drogą płciową” (ang. STD – sexually transmitted diseases) lub “zakażenia przenoszone drogą płciową” (STI – sexually transmitted infections).
Do chorób przenoszonych drogą płciową zalicza się cały szereg chorób zakaźnych. Są wśród nich choroby przenoszone wyłącznie na drodze płciowej, jak również te, dla których kontakty płciowe nie są jedyną formą transmisji. Poniżej opisano pokrótce kiłę, która jest jedną z najstarszych chorób przenoszonych drogą płciową. Dane epidemiologiczne z różnych krajów dotyczące kiły, wskazują że obecnie mamy do czynienia ze wzrostem zachorowalności na tą niebezpieczną chorobę.
Historia kiły
Kiła po raz pierwszy opisana została w XVI w., jednak jej pochodzenie pozostaje nadal przedmiotem dyskusji. Część badaczy uważa, że choroba istniała już w starożytności, a rozpowszechniła się w XV w. W Polsce kiła pojawiła się prawdopodobnie jeszcze przed końcem XV w. W języku staropolskim nazywano ją chorobą francuską, francą, czy niemocą dworską. Pochodzenie najbardziej rozpowszechnionej nazwy syphilis nie jest do końca jasne, możemy jedynie powiedzieć, że upowszechniło się ono po napisaniu przez poetę i filozofa włoskiego Girolano Fracastoro poematu Syphilis, sive morbus gallicus. Fracastoro, który sam cierpiał na kiłę, przedstawił niezwykle dokładny opis tej choroby.
Pomimo, że kiła nęka ludzkość od setek lat, jej patogeneza jest ciągle jeszcze niezupełnie wyjaśniona. Choroba wywoływana jest przez krętka bladego (Treponema pallidum subspecies pallidum). Mikroorganizm ten nie wytwarza toksyn i nie ma właściwości cytotoksycznych - zmiany tkankowe, obserwowane w przebiegu kiły są konsekwencją odpowiedzi immunologicznej organizmu zakażonego bakterią.
Kiła nabyta i wrodzona
Ze względu na mechanizm zakażenia, kiłę możemy podzielić na kiłę nabytą (lues acquisita) i kiłę wrodzoną (lues congenita). Ta ostatnia jest następstwem zakażenia płodu w łonie matki.
Do zakażenia kiłą nabytą dochodzi zwykle przez bezpośredni kontakt i przeniesienie krętków bladych z osoby chorej, będącej w okresie zakaźnym, na osobę zdrową. W większości przypadków do zakażenia dochodzi na drodze kontaktów płciowych z zakażonym partnerem, u którego na skórze lub błonach śluzowych występują zmiany kiłowe.
Przyjmując kryteria czasu trwania zakażenia kiłą, immunologii i morfologii zmian, kiłę nabytą dzieli się z kolei na odmianę wczesną i późną. Kiła wczesna (lues recens) trwa do drugiego roku od momentu zakażenia. Powyżej drugiego roku od zakażenia rozpoczyna się okres kiły późnej (lues tarda). W okresie kiły wczesnej chorzy mogą być zakaźni dla otocznia, natomiast powyżej drugiego roku zazwyczaj nie są zakaźni (wyjątkiem są tu zakażenia przenoszone z matki na płód).
W przypadku kiły wrodzonej krętki blade przedostają się z układu krążenia matki do płodu przez łożysko. Zakażenie może nastąpić już w 9.–10. tygodniu trwania ciąży, a ryzyko zakażenia wzrasta wraz z zaawansowaniem ciąży i jest największe w okresie nasilenia posocznicy krętkowej w kile wczesnej. W dalszym przebiegu choroby ryzyko zakażenia płodu zmniejsza się, lecz nie wygasa całkowicie. Jeśli u matki występuje kiła pierwszego okresu, ryzyko zakażenia płodu wynosi 70–100%, przy kile bezobjawowej wczesnej – 40%, a kiły utajonej późnej – 10%. Niestety u około 40% nieleczonych ciężarnych dochodzi do zgonu płodu lub noworodka. Najczęstszą przyczyną zgonu płodu jest stan zapalny łożyska i zmniejszenie dopływu krwi do płodu.
