Dyspareunia
Czym jest dyspareunia
Dyspareunia to dysfunkcja seksualna, która objawia się występowaniem bólów w obrębie narządu płciowego odczuwanych przed, podczas lub bezpośrednio po odbyciu stosunku płciowego. Należy zauważyć, że dyspareunia u kobiet to bolesność związana ze współżyciem płciowym, ale przebiegająca bez obkurczenia sromu i pochwy – w odróżnieniu od pochwicy, która uniemożliwia penetrację.
Dyspareunia może występować u obu płci, jednakże znacznie częściej jest spotykana u kobiet. Badania epidemiologiczne wskazują, że dyspareunia jest niestety częstym kobiecym schorzeniem – przykładowo badania przekrojowe wykonane na populacji aktywnych seksualnie Szwedek wykazały, że dyspareunia występowała u 13 proc. kobiet. Zauważono także, że dyspareunia 2-krotnie częściej była zgłaszana przez kobiety młode (20–29 lat).
Typy dyspareunii
Typy dyspareunii wg lokalizacji bólu:
- dyspareunia powierzchowna (płytka) – bolesność umiejscowiona w przedsionku pochwy,
- dyspareunia głęboka – bolesność obejmuje sklepienie pochwy,
- dyspareunia uogólniona – bolesność obejmuje całą pochwę.
Typy dyspareunii wg chronologii:
- pierwotna – pojawiająca się od pierwszych kontaktów seksualnych,
- wtórna – zachodząca na skutek działania przyczyny sprawczej, której obecność powinien ujawnić dobrze przeprowadzony wywiad.
Typy dyspareunii w zależności od momentu pojawienia się w trakcie stosunku:
- wczesna – pojawia się w momencie rozpoczęcia stosunku i zanika po jego zakończeniu,
- późna – występująca pod koniec stosunku, a nawet kilka godzin po stosunku.
Typy dyspareunii w zależności od częstości występowania:
- ciągła - pojawia się przy każdym stosunku
- sporadyczna - występuje przy niektórych pozycjach, w niektórych fazach cyklu płciowego (przeważnie w okresie owulacji)
Dyspareunia częściej dotyka kobiety z objawami zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Choroba ta może także pojawiać się u tej samej pacjentki ze zmiennym nasileniem w zależności od partnerów płciowych.
Przyczyny dyspareunii
- organiczne (w tym: endometrioza, stany zapalne w obrębie narządu rodnego, pochwica, przeczulica w obrębie warg sromowych, zespół bólów miednicy i bolesnego miesiączkowania),
- psychogenne (w tym: wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie, nadmierne poczucie wstydu/winy podczas zbliżeń seksualnych, lęk przed stosunkiem, a zwłaszcza przed defloracją oraz trudności w osiągnięciu zespołu gotowości płciowej),
- wieloczynnikowe (zwłaszcza u młodych kobiet).
Dyspareunia a endometrioza
Endometrioza (gruczolistość zewnętrzna) to rozrost błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Choroba dotyczy najczęściej kobiet w wieku rozrodczym. Dane epidemiologiczne wskazują, że endometrioza występuje u ok. 10 proc. kobiet w wieku rozrodczym. Obecny stan wiedzy nie pozwala niestety na jednoznaczne wyjaśnienie mechanizmów powstawania bólów u kobiet z endometriozą. Jedną z możliwych przyczyn dolegliwości są zrosty, często towarzyszące endometriozie. Mogą one utrudniać fizjologiczną zmianę statystyki narządu rodnego podczas stosunku płciowego. Sugeruje się również, że za powstawanie bólów towarzyszących endometriozie mogą być odpowiedzialne mediatory stanu zapalnego, które są stwierdzane w płynie otrzewnowym u kobiet z endometriozą.
Leczenie dyspareunii
Leczenie dyspareunii powinno być przyczynowe. Jeżeli dyspareunia występuje u kobiety w wieku pre- lub menopauzalnym przyczyny można szukać w spadku poziomu hormonów i zaniku śluzówki pochwy. Zespół zapalenia pochwy i jej przedsionka objawia się zmniejszonym nawilżeniem w fazie pobudzenia seksualnego. W takim przypadku pomóc może hormonalna terapia zastępcza oraz odpowiednie środki nawilżające.
W ramach terapii dyspareunii należy także sprawdzić, czy przyczyną objawów nie są stany zapalne przydatków.
W każdym przypadku dyspareunii konieczne jest ustalenie, czy nie ma ona podłoża psychogennego. Należy także mieć na uwadze, że dyspareunia o podłożu organicznym może powodować silny dyskomfort psychiczny – zarówno dla kobiety, jak i jej partnera.
Źródło:
G. Jarząbek, D. Radomski, M. Pawlaczyk, Z. Friebe, Dyspareunia u kobiet z endometriozą – aspekty ginekologiczne i seksuologiczne, Gin Prakt 2005; 87, 6: 20-22
